Handel in leeuwenbotten
De cyclus van voor de gefokte leeuw in Zuid-Afrika
Leeuwen zijn handel in Zuid-Afrika. In dit land leven maar liefst zo’n 8.000 gefokte leeuwen (2026). Ter indicatie: in dit land leven naar schatting nog maar zo’n 3.000 leeuwen in het wild. Er zijn dus bijna driemaal zoveel gefokte als wilde leeuwen in dit land.
De dieren worden gefokt om ingezet te worden als toeristische attractie op knuffelfarms. Toeristen en vrijwilligers betalen grof geld om op de foto te kunnen met een jong, vertederend leeuwenwelpje of om het dier de melkfles te geven. Op iets oudere leeftijd kunnen toeristen vervolgens met de dieren wandelen. Als de dieren te oud (lees gevaarlijk) zijn geworden voor dit soort interacties, eindigen ze veelal in de canned hunting industrie. Tot voor kort was er nog een verdienmodel voor de leeuwenfokkers; de vraag naar leeuwenbotten vanuit Azië.
De leeuw als inkomstenbron
Het feit dat er meer dan 8.000 gefokte leeuwen zijn, geeft aan dat dit een enorme industrie is. Een leeuw wordt pas doodgeschoten op volwassen leeftijd, pakweg vanaf vijf jaar. Tot die tijd kost een leeuw de fokker dus alleen maar geld. Dit is alleen winstgevend als er ergens, tot die leeftijd van vijf jaar, geld wordt verdiend aan het dier. En dat gebeurt dus in de vorm van knuffelfarms. Een toerist betaalt al snel EUR 20,- voor een fotomoment en EUR 120 om te kunnen wandelen met een leeuw. Vrijwilligers betalen al snel EUR 600,- per week om als vrijwilliger op zo'n project aan de slag te mogen. Een gefokte leeuw levert dus heel veel geld op, precies de redenen waarom er zoveel van worden gefokt. Omdat er vooral vraag is naar welpen.
Exportquotum van 800 leeuwen skeletten per jaar
Tot 2019 exporteerde Zuid-Afrika jaarlijks 800 skeletten van gefokte leeuwen naar vooral Azië. Daar is vraag naar leeuwenskeletten als vervanging van tijgerlichaamsdelen voor verwerking in traditionele Chinese medicijnen (TCM). Lichaamsonderdelen van dieren zoals hoorn van neushoorns, schubben van pangolins en botten van tijgers zouden heilzaam werken tegen ziektes en kwalen. Omdat de tijger bijna 'op' is (uitgestorven) en de handel aan banden wordt gelegd, moet men uitwijken naar een alternatief. Die wordt gevonden in de (gefokte) leeuw. Zuid Afrika kwam aan deze vraag tegemoet door jarenlang skeletten van gefokte leeuwen naar Azië te exporteren.
Bedreiging voor de wilde leeuw
De rechtvaardiging van de handel is volgens voorstanders dat legaal aanbod van botten van gefokte leeuwen voorkomt dat leeuwen in het wild worden gestroopt. Vele natuurorganisaties, waaronder ook SPOTS, zijn van mening dat deze legale export de vraag alleen maar doet toenemen, en dit terwijl de wilde leeuw al ernstig bedreigd is.
De gevolgen van deze handel
Het gaat niet goed met de koning der dieren, de leeuw. Naar schatting zijn er minder dan 20.000 (dus minder dan neushoorns en olifanten). En dit aantal lijkt elk jaar te dalen. Belangrijkste bedreiging is afname van leefgebied en het conflict met mensen dat hierdoor ontstaat (mens-dier conflict/human wildlife conflict). Maar toenemende bedreiging is de stroperij waarbij stropers het meer en meer voorzien hebben op de lichaamsdelen van de leeuw.
Een groot deel van de vraag naar lichaamsdelen lijkt afkomstig te zijn van Chinese of Vietnamese consumenten, zeggen onderzoekers. Ook het traditionele Afrikaanse culturele, medicinale, religieuze of spirituele gebruik, speelt een rol in de grote vraag naar leeuwen lichaamsdelen.
Leeuwen die gedood worden door stroperij, zijn er altijd geweest. Vaak ging het om ‘bijvangst’. De leeuwen raakten verstrikt in strikken die voor andere dieren waren geplaatst. Maar in 2016 veranderde dit. Steeds vaker zagen natuurbeschermers in het veld leeuwenkarkassen waarvan de poten, de kop, botten en organen waren verwijderd. Peter Lindsey, directeur van het Lion Recovery Fund, hoort naar eigen zeggen een alarmerend aantal verhalen van natuurbeschermers over het hele continent Afrika. “Mensen sturen gruwelijke foto’s van leeuwen waarvan de koppen en poten zijn afgehakt.”
Mozambique lijkt een epicentrum te zijn voor zowel de stroperij als de handel in grote katachtigen. Gerichte stroperij heeft al geleid tot een afname van de leeuwenpopulatie in het Limpopo National Park, aldus Lindsey. In 2019 schatten onderzoekers dat 61 procent van de leeuwen die in Limpopo door toedoen van mensen om het leven kwamen, het gevolg was van gerichte stroperij voor hun lichaamsdelen. Het probleem heeft zich nu ook verspreid naar delen van het naburige Kruger National Park in Zuid-Afrika, waardoor dat leeuwenbolwerk inmiddels ook wordt bedreigd.
Legale handel werkt illegale handel leeuwen in de hand
De vraag naar lichaamsdelen van wilde leeuwen lijkt ook verbonden te zijn met leeuwenfokkerijen in Zuid-Afrika. Tot 2019 mochten deze leeuwenfokkers ook skeletten en andere delen van in gevangenschap gefokte leeuwen exporteren, binnen een door de overheid vastgesteld quotum. Naarmate de legale handel in leeuwen groeide, groeide ook de illegale handel.
In 2019 namen ambtenaren op de luchthaven OR Tambo in Johannesburg bijvoorbeeld meer dan 317 kilo leeuwenbotten in beslag die smokkelaars probeerden het land uit te smokkelen. Het ging hier om botten van in het wild levende leeuwen. De vraag naar leeuwenbotten begon zich sinds die tijd ook uit te breiden naar wilde leeuwenpopulaties.
Experts stellen nu dat stroperij voor lichaamsdelen een additionele belangrijke oorzaak is geworden voor de achteruitgang van het aantal leeuwen.
Illegale handel Azië
Ook in Azië, in landen zoals Thailand, bestaat een groot aanbod van excursies met wilde katachtigen. Exotische dierencafe's waarbij je, na consumptie, kunt knuffelen met leeuwenwelpen zijn toenemend. Ook hier is de vraag waar de dieren blijven bij het volwassen worden.
Recent onderzoek heeft aangetoond dat veel leeuwen (maar ook tijgers) bij het volwassen worden 'verdwijnen'. Ze eindigen zeer waarschijnlijk in de illegale handel waarbij hun lichaamsdelen verwerkt worden in traditionele Chinese medicijnen (TCM).
In onderstaand filmpje wordt meer uitgelegd over de handel in leeuwenbotten en de link naar de fokindustrie van leeuwen in Zuid-Afrika.